Kazimierz Wielki, król Polski, pieczęć majestatowa [awers dwustronnej pieczęci większej]. Opis Feliksa Bentkowskiego z 1821 r.

Identyfikator rekordu:

https://s.lhdb.kul.pl/s/sfragis/item/7834

Nazwa:

Kazimierz Wielki, król Polski, pieczęć majestatowa [awers dwustronnej pieczęci większej]. Opis Feliksa Bentkowskiego z 1821 r.

Rodzaj obiektu:

PL Odcisk

Autor i miejsce publikacji:

F. Bentkowski, Najdawniejsza pieczęć majestatyczna [Kazimierza Wielkiego], „Pamiętnik Warszawski, czyli Dziennik Nauk i Umieiętności”, 1821, t.21 (grudzień), s. 473–477.

Daty używania wskazane w publikacji:

przed 1343

Opis pieczęci w publikacji

[…] Do czynności, w których Monarcha działał w całéy pełności swéy naczelnéy władzy, iako tu: przy donacyach lub dotacyach, przy nadaniu przywileiów, lub swobód iakowych i t. d. używano tak nazwanych pieczęci maiestatycznych (sigilla maiestatica), wyobrażaiących Monarchę siedzącego, i trzymaiącego w iednéy ręce kulę ziemską, w drugiéy berło. Tegoto rodzaju iest pieczęć obok w wizerunku wystawiona w naturalnéy wielkości oryginału, znayduiącego się przedemną, naydawnieyszy podobno zabytek maiestatycznéy pieczęci w Polszcze. Stan zaś iéy iest następuiący: Puszka blaszana (bulla) z wieczkiem takiémże na zawiasce, wypełniona iest woskiem żółtawym. naturalnym, bez żadnego, iak się zdaie, obcego dodatku, tylko że wosk przez kilka wieków zwietrzały nabrał nieiakiéy twardości; lecz wieczko, ochraniaiące go od wpływu powietrza, wzbroniło owéy zwietrzałości, iaka na gołych pieczęciach woskowych spostrzegać się daie. Napis wyraźny Kazimirus Dei Gra. Rex Polonie Cracovie Sandom. Sirad. Lanc. Cuyav. Pomoranie, i herb pod spodem, pół orła i pół lwa, grzbietami do siebie obróconych, z wspólną dla obu głów koroną, znany iako herb Województwa Sieradzkiego, Łęczyckiego, i Kuiawskiego, ani na chwilę wątpić nie dozwalaią iż to iest pieczęć naszego Kazimierza W. dziedzica Xięstwa Sieradzkiego, Kuiawskiego, Łęczyckiego, panuiącego między 1333 a 1370 rokiem. Na berle umieścił rysownik litograficzny orzełka, powodowany iak tylu innych mniema ną sławą narodową; ale ia, nie widząc w oryginale nic więcéy iak liście albo coś nakształt kwiatu lilii, wiernie podług oryginału rysunek odmieniłem. Nie iest jeszcze z pewnością wybadaném, kiedy Monarchowie nasi orła za herb stale używać zaczęli. Zdaie mi się, iż to dopiero od Władysława Jagiełły datuie się.
Wpośród wosku i przez puszkę przechodzi sznurek iedwabny, w połowie z karmazynowych w połowie z ciemnożółtych czyli pomarańczowych nici złożony, na którym pieczęć ta zawieszoną była.

Komentarz wydawcy:

Szkoda, iż niewiadomo od iakiego to pisma pieczęć ta odięta. Pomnąc na układ Kazimierza z Krzyżakami w Kaliszu 1343. roku zawarty, mocą którego nietylko odstąpił im Pomeranii, ale nadto przyrzekł z wielkiéy pieczęci swoiéy wymazać tytuł tego Xięstwa wnosićby wypadało, iż pieczęć ta należała do iakowegoś pisma przed 1343. rokiem wydanego; ale wiadomo zkąd inąd, że Kazimierz nie wypełnił tego warunku okolicznościami wymuszonego.
Jakkolwiek bądź, pieczęć ta i we względzie artystycznym, i iako zabytek po iednym z naszych nayznakomitszych Królów, zachowa swą wysoką wartość iako pomnik Narodowy.

Uwagi:

Artykuł został w całości przedrukowany w czasopiśmie "Przyjaciel Ludu". Zob.: F. Bentkowski, Najdawniejsza pieczęć majestatyczna polska, „Przyjaciel Ludu: czyli tygodnik potrzebnych i pożytecznych wiadomości”, 1837, R. 3, t. 2, nr 42, s. 332–333.

Autor opisu

PL Marcin Hlebionek

Modelowanie danych:

https://wiki.kul.pl/lhdb/Main_Page

Wydawca:

https://csm.kul.pl/

Wzorce pieczęci (typy)

Kazimierz Wielki, król Polski, pieczęć majestatowa [awers dwustronnej pieczęci większej]

Media

F. Bentkowski, Najdawniejsza pieczęć majestatyczna [Kazimierza Wielkiego], „Pamiętnik Warszawski, czyli Dziennik Nauk i Umieiętności”, 1821, t.21 (grudzień), s. 473–477.

F. Bentkowski, Najdawniejsza pieczęć majestatyczna polska, „Przyjaciel Ludu: czyli tygodnik potrzebnych i pożytecznych wiadomości”, 1837, R. 3, t. 2, nr 42, s. 333.