-
Nazwa wzorca pieczęci:
-
Kraków, wójt i miasto, pieczęć architektoniczna z motywami heraldycznymi i sceną kultową
-
Zakres terytorialny
-
PL
Polska
-
PL
Małopolska
-
Rodzaj kancelaryjny pieczęci:
-
PL
-
-
Chronologia występowania:
-
1281-1283 - ok. 1312
-
Kształt:
-
PL
okrągła
-
Wymiary:
-
65 mm
-
Typ ikonograficzny:
-
PL
Pieczęć kultowa
-
PL
Pieczęć heraldyczna
-
PL
Pieczęć architektoniczna
-
Wyobrażenie napieczętne:
-
W polu pieczęci budowla z kamiennych ciosów, z bramą, trzema basztami oraz grupą trzech okien, dwóch rozmieszczonych po obu stronach bramy i trzecim ponad nią, w środkowej baszcie z dwoma cieniami, znacznie przewyższającej dwie pozostałe (całość stanowi budynek bramny lub dom wójta dziedzicznego). Zaraz nad środkową basztą tarcza herbowa z nieukoronowanym orłem z rozpostartymi skrzydłami i głową uniesioną lekko w górę, skierowaną w prawą stronę (jest to odwołanie do księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego, założyciela miasta, który umieścił ten herb na swojej pieczęci pieszej). Między każdą basztą boczną a otokiem pieczęci widnieje nakryta koroną tarcza herbowa, ukazująca połulwa i połuorła (jest to herb księcia Leszka Czarnego, następcy Bolesława Wstydliwego na tronie krakowskim). Na baszcie po prawej stronie, stojąca postać św. Wacława (patrona miasta) z nimbem wokół głowy, w zbroi rycerskiej, z proporcem na drzewcu w prawej ręce i uniesioną lewą ręką. Zaraz na lewo od niego, wzdłuż tarczy z orłem i środkowej baszty biegnie w dół przedzielony napis, wykonany kapitałą: S / WENCESLA' („sanctus Wenceslaus”). Z kolei na baszcie po lewej stronie, nieco wyższej od tej po prawej stronie, stojąca postać św. Stanisława (patrona miasta) z nimbem wokół głowy, w szatach pontyfikalnych, w tym w infule, ornacie i albie, z pastorałem w lewej ręce, trzymanym ukośnie przy ciele (z krzywaśnią skierowaną na zewnątrz) oraz z prawą ręką uniesioną w geście błogosławieństwa. Zaraz na prawo od św. Stanisława, wzdłuż tarczy z orłem i środkowej baszty biegnie w dół przedzielony napis, wykonany kapitałą: S / STANISLAV' („sanctus Stanislaus”). Poniżej, w bramie budowli, postać adoranta, najpewniej wójta dziedzicznego, ukazanego z profilu, prawdopodobnie w pozycji klęczącej, z kapturem na głowie, rękami uniesionymi do modlitwy i zwróconego ku figurze św. Stanisława.
-
Legenda:
-
[linia otokowa zewnętrzna: pojedyncza perełkowa; linia otokowa wewnętrzna: podwójna - perełkowa i ciągła]
[+ S A]DVOCATI C[IVITATIS ET CIVIVM CRACOVIENSIVM]
-
Pismo legendy:
-
PL
majuskuła gotycka
-
Język legendy:
-
łacina
-
Publikacje:
-
F. Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich, cz. I, Doba piastowska, Kraków 1899, s. 161-162, nr 253.
-
A. Chmiel, Pieczęć wójtowska krakowska z drugiej połowy XIII wieku, „Rocznik Krakowski”, 9, 1907, s. 213-223.
-
A. Chmiel, Pieczęcie miasta Krakowa, Kazimierza, Kleparza i jurydyk krakowskich do końca XVIII wieku, „Rocznik Krakowski”, 11, 1909, przed s. 79, fig. 1, s. 79-90, fig. 2 (na s. 82, 93).
-
W. Budka, Barwy herbu miasta Krakowa, „Miesięcznik Heraldyczny”, 14, 1935, z. 1, s. 9-10, przyp. 1, 14.
-
F. Piekosiński, Pieczęcie polskie wieków średnich doby piastowskiej (Uzupełnienie), Kraków 1936, s. 15-16, nr 681, fig. 452.
-
M. Gumowski, Najstarsze pieczęcie miast polskich XIII i XIV wieku, "Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu", 61, 1957 (1960), z. 2, nr 211, s. 120-121.
-
M. Gumowski, Handbuch der Polnischen Siegelkunde, Graz 1966, s. 96.
-
Z. Piech, Skąd się wziął i co oznacza Orzeł w herbie Krakowa? Ze studiów nad genezą, etapami rozwoju i treściami ideowymi herbu miasta, w: Venerabiles, nobiles et honesti. Studia z dziejów społeczeństwa Polski średniowiecznej. Prace ofiarowane Januszowi Bieniakowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin i czterdziestopięciolecie pracy naukowej, Toruń 1997, s. 369-388, zwł. 370-373.
-
H. Seroka, W sprawie początków pieczęci miejskiej Krakowa. Ze studiów nad średniowieczną sfragistyką miast małopolskich, w: Drogą historii. Studia ofiarowane profesorowi Józefowi Szymańskiemu w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, red. P. Dymmel, K. Skupieński, B. Trelińska, Lublin 2001, s. 299-307.
-
H. Seroka, Herby miast małopolskich do końca XVIII w., Warszawa 2002, s. 22-30.
-
W. Drelicharz, Z. Piech, Dawne i nowe herby Małopolski, Kraków 2004, s. 233-234.
-
B. Śliwiński, Nowa hipoteza o początkach godła Krakowa, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis”, 21, Studia Historica, 3, 2004, s. 155-164.
-
P. Pokora, Rysunki pieczęci Kajetana Wincentego Kielisińskiego w zbiorach Biblioteki PAN w Kórniku, w: Zbiory pieczęci w Polsce, red. Z. Piech, W. Strzyżewski, Warszawa 2009, s. 422, nr I/188.
-
M. Starzyński, Uwagi w sprawie genezy najstarszej pieczęci Krakowa z XIII wieku (na marginesie ostatnich badań), „Studia Źródłoznawcze”, 50, 2012, s. 25-40.
-
Album rysunków pieczęci Kajetana Wincentego Kielisińskiego ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk, wyd. P. Pokora, Kórnik 2013, s. 140, sygn. Ao III 252.
-
P. Okniński, Uwagi do dyskusji nad najstarszą pieczęcią Krakowa z XIII w., „Studia Źródłoznawcze”, 53, 2015, s. 163-167.
-
P. Okniński, Narodziny miasta komunalnego. Struktury ustrojowe, ramy przestrzenne i podstawy gospodarcze Krakowa w XIII wieku, Warszawa 2018, s. 37-38, 40, 43, 47-49, 91, 93.
-
Symbole i insygnia Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. Od średniowiecza po współczesność, oprac. B. Kasprzyk, Kraków 2020, s. 38-39, 80, 82-85, 279.
-
Uwagi:
-
Pieczęć obecnie znana jest z dwóch rysunków (Kajetana Wincentego Kielisińskiego, z lat 1832-1838) i fotografii (wykonano ją niedługo przed 1907 r. na zlecenie Stanisława Krzyżanowskiego) odcisku, w dodatku uszkodzonego (brak w nim niemal całego otoku), który wisiał niegdyś przy dokumencie z 1303 r., stanowiącym legat testamentowy krakowskiej mieszczki Sulisławy [zob. M. Starzyński, Uwagi w sprawie genezy najstarszej pieczęci Krakowa z XIII wieku (na marginesie ostatnich badań), „Studia Źródłoznawcze”, 50, 2012, s. 25-28; Album rysunków pieczęci Kajetana Wincentego Kielisińskiego ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk, wyd. P. Pokora, Kórnik 2013, s. 5]. Dokument do dzisiaj znajduje się w Archiwum Prowincjalnym Franciszkanów w Krakowie [sygn. G-I-2 Pergam.; edycja na podstawie oryginału: D. Karczewski, Miejsce krakowskiego klasztoru franciszkanów w strukturze czesko-polskiej prowincji zakonnej, w: Mendykanci w średniowiecznym Krakowie, red. K. Ożóg, T. Gałuszka, A. Zajchowska, Kraków 2008, s. 95-96], natomiast pieczęć zaginęła krótko po opublikowaniu pierwszego studium monograficznego tego sigillum przez Adama Chmiela w 1907 r., co odnotował Włodzimierz Budka w 1935 r. [zob. P. Okniński, Narodziny miasta komunalnego. Struktury ustrojowe, ramy przestrzenne i podstawy gospodarcze Krakowa w XIII wieku, Warszawa 2018, s. 37; W Budka, Barwy herbu miasta Krakowa, „Miesięcznik Heraldyczny”, 14, 1935, z. 1, s. 9, przyp. 1].
-
Transkrypcja legendy na podstawie rekonstrukcji dokonanej przez Adama Chmiela [tenże, Pieczęć wójtowska krakowska z drugiej połowy XIII wieku, „Rocznik Krakowski”, 9, 1907, s. 222], która obecnie uznawana jest za najbardziej uzasadnioną [zob. P. Okniński, Uwagi do dyskusji nad najstarszą pieczęcią Krakowa z XIII w., „Studia Źródłoznawcze”, 53, 2015, s. 164-165; Symbole i insygnia Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. Od średniowiecza po współczesność, oprac. B. Kasprzyk, Kraków 2020, s. 82]. Inny odczyt przedstawił F. Piekosiński [tenże, Pieczęcie polskie wieków średnich, cz. I, Doba piastowska, Kraków 1899, s. 161, nr 253; tenże, Pieczęcie polskie wieków średnich doby piastowskiej (Uzupełnienie), Kraków 1936, s. 16, nr 681] i Marian Gumowski [tenże, Najstarsze pieczęcie miast polskich XIII i XIV wieku, "Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu", 61, 1957 (1960), z. 2, nr 211, s. 120-121].
-
Ok. 1312 r. tłok tej pieczęci został przerobiony na pieczęć rady miejskiej i miasta, zob.
-
Kraków, rada miejska i miasto, pieczęć architektoniczna z motywami heraldycznymi i sceną kultową
-
Autor opisu
-
PL
Marcin Szymoniak
Kraków, wójt i miasto, pieczęć architektoniczna z motywami heraldycznymi i sceną kultową. Opis Franciszka Piekosińskiego z 1936 r.
