-
Nazwa:
-
Frombork, kapituła katedralna [warmińska], pieczęć maryjna IV. Opis Marcina Hlebionka z 2017 r.
-
Rodzaj obiektu:
-
PL
Odcisk
-
Autor i miejsce publikacji:
-
Pieczęcie przy dokumentach Związku Pruskiego. Akt erekcyjny i dokumenty akcesyjne, wyd. Marcin Hlebionek, Toruń 2017, s. 344-345, nr 122.
-
Daty używania wskazane w publikacji:
-
1454
-
Opis pieczęci w publikacji
-
1. Kapituła warmińska [Capittel zcur Frouwenburg]
[…]
3. Wosk naturalny [brązowy].
4. Dobry. Drobne ubytki pola legendy.
5. Okrągła; Ø 38 mm
6. [Legenda wykonana minuskułą gotycką]
+ S CAP(itu)L[I] W[AR]MIEN(sis)// AD+MISIUES
7. W polu pieczęci, pomiędzy fialami i pinaklami, podwójna gotycka arkada, z blankowaną podstawą, w której popiersie kobiety z dzieckiem na ręku [Maryja z Dzieciątkiem]. Poniżej, oddzielona od głównego wizerunku podwójną linią, tarcza herbowa dwudzielna w słup. W polu pierwszym pół krzyża. W polu drugim, dwudzielnym w pas [?], u góry mur z trzema wieżami, u dołu nieczytelny element.
-
Miejsce/miejsca przechowywania oryginału:
-
APG [=Archiwum Państwowe w Gdańsku], Kolekcja dokumentów elbląskich [368], I/70
-
Komentarz wydawcy:
-
1. Jest to mniejsza pieczęć kapituły, przeznaczona do zamykania korespondencji. W literaturze wcześniej nie była notowana (por. J. Obłąk, Pieczęcie kancelarii biskupiej i kapitulnej na Warmii, Rocznik Olsztyński, t. II, 1960, s. 128–130; R. Kahsnitz, Die mittelalterlichen Siegel der Domkapitel im Deutschordensland Preußen, Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermland, Bd. 47, 1994, s. 45). Co prawda wydawcy korespondencji Mikołaja Kopernika wzmiankują liczne odciski pieczęci zachowane przy kapitulnej korespondencji, w tym o zbliżonych wymiarach, i, zapewne, wyobrażeniu, ale lakoniczne opisy nie pozwalają na ich jednoznaczną identyfikację (zob. np. Documenta Copernicana: Briefe (Texte und Übersetzungen), bearb. von A. Kühne, F. Boockmann, S. Kirschner, Berlin 1994 (Nicolaus-Copernicus-Gesamtausgabe, Bd. VI, 1), s. 20, nr 10; 21, nr 11; s. 53, nr 32; s. 101, nr 51; s. 107, nr 54; s. 111, nr 56; s. 296, nr 154). Publikowane pieczęcie mniejsze kapituły, pochodzące jednak z okresu późniejszego, wyobrażają tylko jej herb oraz sygle SCW (=sigillum capituliwarmiensis, zob. B. Engel, Mittelalterlichen Siegel der Fürsten, der Geistlichkeit und des Polnischen Adels im Thorner Rathsarchive, Danzig 1902, s. 6, Taf. II, nr 11, 12; J. Obłąk, Pieczęcie…, s. 130);
2. Pieczęć znana jest jak na razie tylko z wyżej publikowanego odcisku. Do użytku została wprowadzona zapewne po 1394 r., kiedy to kapituła uchwaliła, że do pism wychodzących od niej (missiles) będzie przykładana pieczęć większa, odciskana w zielonym wosku (Codex diplomaticus Warmiensis, Bd III, hrsg C. Woelky, Braunsberg und Leipzig 1874, nr 358, s. 334; J. Obłąk, Statuty warmińskiej kapituły katedralnej (W rozwoju historycznym), Warmińskie Wiadomości Diecezjalne, t. 16, 1961, z. 5, s. 46). Zapiska ta może wskazywać, że specjalna pieczęć do missivów jeszcze nie istniała. Kompozycyjnie powyższa pieczęć kapituły nawiązuje do pieczęci mniejszej Henryka Vogelsanga, biskupa warmińskiego w latach 1401––1415. Zdaniem E. Gigilewicza (Pieczęcie biskupów warmińskich jako źródło heraldyczne, [w:] Pieczęć w Polsce średniowiecznej i nowożytnej, pod red. P. Dymmela, Lublin 1998, s. 78) właśnie na jego pieczęci po raz pierwszy wśród biskupów warmińskich pojawił się wizerunek półpostaci Maryi z Dzieciątkiem pośród motywów architektonicznych, połączony z herbem dysponenta. Niewykluczone zatem, że wprowadzenie interesującej nas pieczęci kapitulnej trzeba datować właśnie na lata pontyfikatu Vogelsanga;
3. Interpretacja wyobrażenia w drugim polu tarczy herbowej nie jest pewna. W opisie przyjęto, że jest ona dwudzielna w pas, na co zdaje się wskazywać pozioma linia podziału biegnąca od skraju tarczy do linii podziału pionowego, mniej więcej w połowie wysokości tarczy. Wyobrażone w dolnym polu godło składa się z trzech pionowych i jednego poziomego elementu, których nie udało się zidentyfikować. Jednak już na czternastowiecznej pieczęci administratora kapitulnego herb kapituły występuje w klasycznej formie (w tarczy dwudzielnej w słup w polu pierwszym pół krzyża, w polu drugim mur z trzema wieżami zob. J. Obłąk, Pieczęcie…, ryc. 22). Nie można wykluczyć, że i w naszym przypadku lewe pole tarczy wyobraża stojący na murawie (element poziomy) mur (trzy elementy pionowe) z trzema wieżami (wyobrażenie powyżej), zaś linia sprawiająca wrażenie podziału w pas jest efektem niedokładności rytownika.
-
Autor opisu
-
PL
Marcin Hlebionek
